بوجهى ناشى از اين اسم است دولت چنين اسمائى منقطع نميشود و ما قاله بعض أهل التحقيق و تبعه المصنف و غيره ، خال عن التحصيل . سبقت رحمت بر غضب منافاة با خلود عدهء قليلى در نار ندارد چون مخلّدون در آتش نسبت به كسانى كه مآل آنها برحمت است در نهايت قلّت و ندرت واقع شده‌اند « 1 » . كلمات محيي الدين در اين باب نوعا خطابيات است و مصنّف علّامه هم در مقام اثبات عقيدهء محيي الدين مطالب قابل قبولى نياورده است . شاهد ثالث مشهد چهارم در بيان مراتب عوالم وجوديّه و سبب تنزّل انسان از عالم ربوبى بعالم مادة است . قوس نزولى انسان از عالم ربوبى به اين عالم معراج تحليل و قوس صعودى كه ملازم با تحصيل كمالات وسعهء وجودي و تشكيل قوسي تامّتر از قوس نزول است . معراج تركيب مىباشد . منشأ حشر انسان با ملائكهء مقرّبين و عقول طوليه و عرضيه و ملائكهء برزخيه را تحصيل اعمال و ملكات مناسب با آنها ميداند و در اين باب تحقيقاتى اساسى كرده است . « انّ الملائكة تسوقون العباد إلى منازل الرّحمة أو العذاب ، و جاءت كل نفس معها سائق و شهيد « 2 » » .

--> ( 1 ) - ما در حواشي خود بر اين كتاب و همچنين در تعليقات بر « المظاهر الإلهية » و مبحث معاد شرح حال و آراء فلسفي ملا صدرا مفصل متعرض مناقشات بر مبناى ملا صدرا و محيي الدين شده‌ايم . مثنوى و كثيرى از أهل عرفان در اين عقيده با محيي الدين موافق مىباشند . أصل نقدش فضل و داد و بخشش است * قهر بر وى چون غبارى از غش است ميدهد جان را فراقش گوشمال * تا بداند قدر أيام وصال ( 2 ) - اينكه در آيات و روايات اشاراتى بمعذب و منعم داخلى شده است محمول است بر آنچه كه بيان نموديم « و لعمرى قل من يهتدى إليها سبيلا » .